A po e rrezikon ushtria demokracinë turke?

Shkruan: Iliriana BAJO

Kur ushtarakët turq flasin, politikanët në Ankara heshtin. Aq e vërtetë është kjo shprehje sa që ka marrë fuqinë e proverbës në Turqi, por dhe në rrethet ndërkombëtare që merren me rajonin.

Ushtria turke, nga më të mëdhatë në botë krahasuar me numrin e banorëve është cilësuar përherë si mbrojtësja e shtetit laik dhe parimeve mbi të cilat Mustafa Kemal Ataturku ndërtoi Republikën e Turqisë.

Këtë rol e ka forcuar dhe raporti i veçantë që ata kanë mbajtur me Shtetet e Bashkuara, veçanërisht gjatë luftës së ftohtë.

Megjithatë duket se vendin e muajit të mjaltit në mardhëniet Uashingotn -Ankara e ka zënë një stinë jo fort e ngrohtë. Ndërkohë që raportet me Brukselin nuk kanë njohur asnjëherë muajin e mjaltit.

Dhe kjo për disa arsye, por mbi të gjitha çështja e Qipros mban pezull mardhëniet e Turqisë me Bashkimin Evropian. Natyrisht respektimi i të drejtave të njeriut e veçanërisht i pakicës kurde, numri i të cilëve shkon në disa milionë është një tjetër temë debati.

Dhe Greqia, vendi fqinj anëtar i BE-së dhe e përfshirë drejtpërsëdrejti në mosmarrveshjet për Qipron ka luajtur pjesën e saj në krijimin e një klime ftohtësie mes Ankarasë dhe Brukselit. Fakti se bëhet fjalë për një vend me popullsi myslimane i ka ndihmuar Greqisë në luftën herë të heshtur dhe herë të hapur kundër Turqisë.

Madje vetë gjeneralët turq, me pushtetin e tyre mbi të gjitha struklturat civile ngjallin jo pak drojë në vendet e Bashkimit.

Por raportet speciale mes elitës ushtarake turke dhe asaj amerikane kanë ndikuar në ruajtjen e fuqisë së ushtrisë që pohon se është garancia e shtetit laik.

Çfarë drejtimi do marrë politika e ushtrisë turke?

Në biografinë e ushtrisë turke përmenden dhe varja e një ish kryeministri të zgjedhur në mënyrë demokratike 40 vjet më parë si dhe rrëzimi i tre qeverive, ku më e fundit daton në vitin 1998.
Por gjatë javëve të fundit ushtarkët turq po flasin sërish, por për herë të parë në histori qendër e kritikave të tyre të ashpra janë bërë Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian.

Janë këto kritika të bëra publike në një seri takimesh dhe seminaresh me një audiencë të zgjedhur me kujdes. Dhe pikërisht këto veprime ngrejnë pyetjen se në çfarë drejtimi po ecën Turqia dhe a po vihet në pikëpyetje aleanca tradicionale me perëndimin e Ankarasë?

Shefi i Shtabit të Ushtrisë turke, gjenerali Hilmi Ozkok, ndonës eka përsëritur angazhimin e tij për t'ju bashkangjitur Evropës, sërish ai ka kritikuar këtë të fundit për standarte të dyfishta ndaj kërkesës së Turqisë për anëtarësi në BE.

Ndërsa një tjetër gjeneral madhor turk ka kritikuar ashpër kërkesat e Brukselit për më shumë të drejta 12 milionë kurdëve që jetojnë në këtë vend. "Kërcënim ndaj unitetit kombëtar" është cilësuar kërkesa në fjalë.

Por as Uashingotni nuk është kursyer nga kritikat. Gjenerali Jasar Buyukanit, zëvendësshefi i shtabit të përgjithshëm, e ka cilësuar politikën amerikane të drejtuar nga synimi për të vendosur politikën e vet hegjemoniste në botë. Njëherësh ai ka akuzuar Uashingtonin se ka injoruar shqetësimet e Turqisë lidhur me sigurinë e vendit gjatë luftës së fundit në Irak.

Por nuk kanë munguar as kritikat amerikane. Poul Wolfowitz, nënsekretari amerikan i Mbrojtjes ka kritikuar elitën ushtarake turke që nuk luajti një rol të fuqishëm, ashtu si pritej, kur parlamenti dështoi të miratonte lejimin e hapësirës ajrore dhe tokësore dhe bazave ushtarake për trupat amerikane.

Megjithatë Uashingtoni po tregohet më i kujdesshëm në hapat e marra ndaj Turqisë. Pavarësisht mosmarrëveshjeve të fundit, Shtetet e Bashkuara sërish miratuan një ndihmë prej 1 miliard dollarësh për Ankaranë.

Partia për Zhvillim dhe progres, e cila ka pushtetin në Turqi është përgatitur të përshtasë legjistlacionin vendor me kërkesat e BE-së, çfarë do të thotë më shumë liri shprehje, reforma në rend, ushtri dhe më shumë të drejta për kurdët.
Megjithëse ka shumicën në parlament, partia në pushtet është bllokuar në realizimin e këtyre ndryshimeve nga Këshilli Kombëtar i Sigurisë, një strukturë civile ushtarake, e cila zyrtarisht ka vetë rol këshillues. Por në të vërtetë mund të bllokojë çdo vendim qeverie.

Kjo është dhe një tjetër dëshmi se gjeneralët turq do të rezistojnë ndaj përpjekjeve që do të pakësojnë pushtetin dhe ndikimin e tyre. Një politikë e tillë do të pakësojë maksimalisht gjasat e Turqisë për anëtarësi në BE, pasi kjo e fundit nuk do të jetë e gatshme të pranojë si anëtare një vend, që në lokomotivën drejtuese ka ushtrinë.

Por një gjë duket e sigurt: Loja e elitës ushtarake turke, që mban veten si pasardhësen dhe mbrojtësen e vlerave të hedhura nga themeluesi i Turqisë moderne, Ataturku, është shumë e rrezikshme.

Një lojë e tillë do të rrezikonte ta linte jashtë BE-së Ankaranë. Por një injorim i Brukselit ndaj kërkesës turke, mund të mblidhte në një front ushtrinë, konservatorët dhe shumicën e opinionit turk. Dhe në rast të një skenari të tillë rezultati nuk do të dihej.