Fundi tragjik i kreatorit të Serbisë moderne

Shkruan: Xhafer SHATRI

Më 12 mars 2003, në ora 12h20, në oborrin e brendshëm të selisë së qeverisë serbe u fut vetura e blinduar e kryeministrit, Zoran Gjingjiç. Posa doli prej veturës dhe u nis drejt derës përballë, dy plumba të kalibrit të madh, të shkrehur nga vrasës profesionistë, ia bënë zemrën dhe organet vitale shoshë. Ishte ky një ekzekutim i përkryer, pasojat e të cilit Serbia do t'i ndiejë për shumë vjet. Dhe jo vetëm Serbia, por edhe rajoni.

Kush ishte Zoran Gjingjiç?

Gjingjiç ishte djalë i një ushtaraku. Si i ri është dalluar për aftësi dhe qëndrim të guximshëm. Si student i fiozofisë në Universitetin e Beogradit është përpjekur ta formojë një organizatë studentore të pakontrolluar nga partia komuniste. Kjo i kushtoi disa muaj burg. Por doli nga burgu për shkak se qarqet intelektuale serbe ndikuan që në favor të tij të intervenojë kancelari gjerman, Vili Brant. Këto rrethana i ndihmuan që të shkojë në Gjermani, ku më 1979 u doktorua në filozofi.
Disa vjet u mor me biznes, ndërsa më 1990, me formimin e Partisë Demokratike, u bë shef i byrosë ekzekutive. Më 1994, arriti ta mënjanojë mentorin dhe ndihmuesin e tij shumëvjeçar, Dragoljub Miçunoviç dhe të bëhet kryetar i partisë. Në ato momente dramatike, i lënduar shpirtërisht, Miçunoviç iu drejtua me zë të dridhur: si i lejon vetës të sillesh në këtë fare feje me mua?
Ndërsa Gjingjiç i përgjigjet me gjakftohtësi dhe me fjalët që meritojnë të futen në enciklopedinë e politikës:
Nëse do të merresh me skrupulla morale, lëre menjëherë politikën dhe shko e bjerr kohën në kishë!
Prej atëherë e deri sa e vranë Zoran Gjingjiç ishte lojtar i rëndësishëm në skenën politike serbe.
Gjatë gjithë viteve nëntëdhjetë në Serbi, ai ishte ideatori brilant i opozitës serbe, ndërsa jashtë pamja, fjalori dhe përfaqësuesi i një Serbie urbane dhe moderne.

Njeriu që rrëzoi Millosheviçin

Pas dëbimit të Serbisë nga Kosova, bashkësia ndërkombëtare, amerikanët në radhë të parë, mendonin seriozisht që ta pacifikojnë Ballkanin. Të vetëdijshëm se sa të jetë Millosheviçi në pushtet paqe të sigurt në rajon nuk do të ketë, amerikanët vendosën definitivisht ta rrëzojnë tiranin serb dhe strukturat e regjimit të tij.

Njeriu kryesor në të cilin u mbështet operacioni "Gotov je" ("I lau duart", ose "mbaroi",në përkthim të lirë), ishte Zoran Gjingjiç. Fillimisht ai i lidhi amerikanët me organizatën "Otpor" (Qëndresa), shumë aktivistë të së cilës u dërguan në Hungari në trajnim se si duhet të fitohen zgjedhjet që ishin caktuar të mbahen në shtator të vitit 2000. Në fakt ata u trajnuan se si duhet të kontestoheshin rezultatet e zgjedhjeve, në mënyrë që nga kontestimi i rezultateve që, sipas praktikës, do t'i falsfikonte regjimi të shpërthenin revolta dhe Milosheviçi ose do të detyrohej ta pranojë disfatën elektorale ose do të shpërthenin trazira që do të çonin pashmangshëm në rrëzimin e tij nga pushteti.

Ani se kandidat i DOS-it (Opozita demokratike e Serbisë) ishte Vojisllav Koshtunica, megjithatë truri i opozitës ishte Zoran Gjingjiç. Ky i fundit kontaktoi strukturat e ushtrisë, të policisë sekrete, personalitetet e ndryshme etj., dhe përgatiti terrenin që gjatë fushatës kontestuese të zgjedhjeve të sigurojë që as ushtria dhe as njësitë speciale të policisë politike të mos intervenojnë kundër opozitës.
Natyrisht se në këto aktivitete me shumë rreziqe ka pasur edhe pazarllëqe të shëmtuara me kriminel të luftës, siç është rasti me Milorad Ulemekun (Legia), komandantin e njësive gjakatare "beretat e kuqe", më vonë vrasësin e tij. Por mu në saje të aftësive të Gjingjiçit, Millosheviçi u detyrua të kapitullojë pa u derdh asnjë pikë gjaku.

Maestro në luftën për pushtet

Me rënien e Millosheviçit, pushtetin real e mori Vojisllav Koshtunica, një nacionalist që nuk e shqetësonte aspak ajo që kishte bërë Serbia kundër popujve të tjerë (kroatëve, boshnjakëve e shqiptarëve), por ishte i revoltuar parasegjithash pse Serbia i kishte humbur katër luftëra njërën pas tjetrës. Koshtunica nuk preku asnjërën prej strukturave të Millosheviçit: as mediat shtetërore, as policinë e as ushtrinë. Për më tepër ai u përpoq ta mënjanojë Gjingjiçin, por ky arrijti ta sigurojë postin e kryeministrit në një qeveri që ishte një koalicion shumë i gjerë.
Nuk vonoi dhe rivaliteti në mes Koshtunicës e Gjingjiçit u kthy në një luftë të hapur për pushtet. Çuditërisht, edhe pse Koshtunica kontrollonte ushtrinë dhe shërbimet informative, megjithatë Gjingjiçi arrijti jo vetëm të mbahet në pushtet, por edhe t'i forcojë pozitat.
Kulmi i ndarjes së dy liderëve serbë arrijti kur Gjingjiç arrestoi Millosheviçin dhe pas disa javësh e dërgojë drejt e në Hagë.
Ky ishte një mesazh i fuqishëm që kryeministri serb i dërgoi Perëndimit se në kë duhej të llogariste bashkësia ndërkombëtare në Beograd.
Edhe pse Koshtunica kishte ndikim politik disa herë më të madh se Gjingjiçi, edhe pse të gjitha hulumtimet e opinionit e tregonin atë shumfish më të popullarizuar, megjithatë Gjingjiç, dalëngadalë jo vetëm e hijesoi Koshtunicën por edhe e zhveshi, ashtu si dhe partinë e tij, nga të gjitha çandrat e pushtetit.
Gjingjiçi arrijti me shumë përpjekje t'ia hapë Serbisë shumë porta të mëdha që ishin mbyllur prej kohësh edhe me shul, arrijti të krijojë një imazh të pranueshëm për serbët dhe për Serbinë; arrijti ta strukturojë makroekonominë serbe, t'i zvogëloj borgjet e shumta e rënduese të jashtme, por edhe të thithë jo pak ndihma e kredi të jashtme për ekonominë e rrënuar serbe.
Jo vetëm kaq, Gjingjiç gjithashtu u bë kreator i bashkësisë së re serbo-malazeze, duke u mbështetur jo në bllokun proserb, por përkundrazi në bllokun suverenist malazez.

Naçertanija e re

Muajt e fundit Gjingjiçi e ka tallazitë rrast dhe disa herë liqenin, për mos me thanë batakun, e qetë politik kosovar me propozime e nisma nga më të ndryshmet lidhur me marrëdhëniet shqiptaro-serbe në përgjithësi dhe lidhur me Kosovën në veçanti.
Reagimet e shqiptarëve kryesisht dhe, si gjithmonë, kanë qenë euforike.
Në fakt ishte vështirë të depërtojë njeriu në të gjitha lavirintet e taktizimeve të Gjingjiçit, por e vërteta është se ai kishte ardhur definitivisht te përfundimi se Serbia nuk mund të zhvillohej shpejt, nuk mund të reformohej e të integrohej shpejt në Evropë, nëse nuk e qartëson çështjen e kufijve të saj. Gjingjiçi pra në përpjekjet për ta reformuar shtetin serb donte ta dijë saktësisht se cili është territori i atij shteti. Sado që ne shqiptarëve që jemi, prej të parit e deri te i fundit patriotë me firmë, kjo mund të na plagos mu në temelin e ndiesive tona, megjithatë kjo është puna më normale e çdo shtetari të mirëfilltë.
Nuk është e rastit, pse njëri prej anëtarëve të partisë demokratike, historiani i ri serb Qedomir Antiç, njëkohësisht me nismat e Gjingjiçit doli me një Naçertanije të re, që dëshmon se në Serbi po ndodhin ndryshime shumë të mëdha: Serbia heq dorë definitivisht nga serbët në Kroaci dhe Maqedoni. Për ta kërkon autonomi kulturore, pra ruajtje të identitetit etnik.
Për Republikën e Serbëve të Bosnjës, kërkon forcim të identitetit në suaza të BeH-së, për Kosovën si fillim negociatash kërkon federalizim sipas shëmbullit të Qipros e pastaj marrëdhënie të mira fqinjësore…
Sipas këtij projekti të ri "Serbia e shekulit XXI duhet të gjejë shëmbull të shtetet e vegjël evropianë dhe në traditën politike të Serbisë para vitit 1912 e madje edhe para vitit 1878"!
Gjingjiçi nuk ishte antishqiptar, madje as sipas parametrave tanë kolektiv politikë që i quajmë 'anti' të gjithë ata që nuk janë me ne apo thënë më mirë që nuk janë si ne. Ai ishte një politikan i shkathtë serb, që kishte aftësinë, vullnetin po edhe vizionin për ta reformuar Serbinë, për ta ngritur atë në këmbë dhe për t'ia larë fytyrën me përplot njolla të gjakut.
Ai ishte në rrugë për ta bërë këtë, i duhej vetëm edhe një muaj : për të arrestuar komandantët e mafisë serbe, për të pastruar kreun e ushtrisë dhe për të vënë kontroll mbi shërbimet informative ushtarake.
Hasmit e tij qenë më të shpejtë.

Përfundim

Vrasja e Zoran Gjingjiçit është një humbje kolosale për Serbinë. Sepse, ekziston rreziku real, që ajo të futet tash edhe në një faze tjetër të gjatë lufte për pushtet. Gjatë kësaj faze mafia e gjithfuqishme do të rrezistojë madje edhe mund të konsolidohet politikisht.
Për shkak të gjendjes jostabile në vend investimet e jashme do të mungojnë, për pasojë reformat do të ngadalësohen dhe kriza sociale mund t'i vërshojë rrugët…
Një Serbi e destabilizuar, një Serbi ku mund të udhëheqë një lider kapanak si Koshtunica do të mbetet për një kohë të gjatë zorrë çorrë në rajon. Kjo mund të reflektohet keq edhe në të ardhmen e Kosovës, sepse përfaqësuesit e saj herët ose vonë duhet të negociojnë me shtetin serb.
E negociatat, si dhe shumë gjëra të tjera në jetë, janë më të lehta nëse bëhen me njerëz dhe me shtete normalë.
Në çdo të keqe, nganjëherë, mund të ketë edhe diçka të mirë. Në këtë rast vrasja e Zoran Gjingjiçit, do të duhej të shërbente për zhdehjen njëherë e mirë të popullit serb. Si ai chok-u i fuqishëm elektrik në psikiatri që njeriut të ndërkyer ia qet trutë në vend.