Lufta kundër terrorizmit dhe beteja për tregjet naftëmbajtëse

Iliriana A. BAJO

Në edicionet e lajmeve e në përditshmërinë e shtypit të të gjitha gjuhëve lufta kundër terrorizmit vazhdon të jetë kryelajm.

Kjo ka bërë që ngjarje të tjera të rëndësishme të kalojnë pa zhurmë. E tillë është dhe beteja mes dy eksportuesve më të mëdhenj të naftës e gazit, Arabisë Saudite dhe Rusisë, për të dominuar tregun e energjisë. Një betejë, që do të ketë pasoja në afat të gjatë ndoshta më të mëdha se lufta kundër terrorizmit.
Dominimi i tregut të energjisë do të thotë dominim në planin ekonomik, por dhe atë politik e ushtrak. Njëherësh lufta kundër terrorizmit, në mos lidhje, ka ndikim të drejpërdrejtë në "luftën" për hidrokarburet

Mestit: SHBA-Arabi Saudite apo "dashuria me arsye"

Për të kuptuar rëndësinë e Arabisë Saudite në tregun botëror të karburanteve pak shifra janë të domosdoshme. 63% e rezervave të provuara të naftës në rruzullin tokësor gjenden në Lindjen e Mesme, nga të cilat 25% apo 261 miliard fuçi në Arabinë Saudite.

Në tregun e sotëm ndërkombëtar Arabia Saudite eksporton 7.4 milion fuçi në ditë. Njëherësh është eksportuesi kryesor i karburanteve në SHBA me 1.7 milion fuçi në ditë nga 10 milion fuçi në ditë që importojnë Shtetet e Bashkuara.

Në vite Arabia Saudite ka ndërtuar një politikë të posaçme të prodhimit e të eksportit të naftës. Ajo ka luajtur një rol kyç në politikat e OPEC-ut për ta mbajtur prodhimin dhe çmimin e shitjes së naftës në kufij të pranueshëm për të. Kur fitimet dhe tregjet e saj janë kërcënuar nga vendet jo anëtare të OPEC-ut sauditët i kanë luajtur të gjitha kartat. Kur diplomacia ka dështuar Riadi ka përdorur kërcënimin ekonomik duke rritur prodhimin, çfarë shkakton ulje të tilla çmimesh që kanë detyruar vendet "rebele" të ndryshojnë politikat.

Riadi zyrtar kurrsesi nuk do të pranojë të humbë rolin e tij si prodhuesi numër një në botë, por njëherësh dhe si eksportuesi numër një në tregun amerikan.

Këtë pozicion të fundit e mban në saj të një kompromisi ekonomik jo të vogël: 1dollarë më pak për fuçi është çmimi i shitjes së naftës në Amerikë krahasuar me çmimin e naftës që Riadi i shet vendeve evropiane apo atyre aziatike.

Në shifra kjo do të thotë për SHBA-në 620 miliard dollar përfitim në vit.

Në shkëmbim SHBA ka vendosur trupat në Arabinë Saudite, që janë jo pak të kushtueshëm, realizon mbrojtjen e fushave të naftës dhe pranon një lloj ndikimi të Arabisë Saudite në politikën e saj të jashtme.

Por jo gjithçka është rozë në marrëdhëniet SHBA-Arabi Saudite.

Dy janë arsyet: 11 shtatori është arsyeja më e dukshme. Opinionet publike të të dyja vendeve nuk mund t'i kuptojnë apo miratojnë marrdhëniet e ngushta të qeverive të tyre pas asaj që ndodhi në 11 shtator dhe rrjedhës së mëpasshme të ngjarjeve.

Arsyeja e dytë jo fort e prekshme për publikun lidhet me të ardhmen e prodhimit të naftës në Arabinë Saudite.

Kërkesat e tregut botëror të karburanteve rriten çdo vit me një shpejtësi marramendëse, 1.5 deri në 2 milion fuçi në ditë.

Sipas Departamentit Amerikan të Energjisë kërkesat për naftë pas 20 vitesh do të jenë 120 milionë fuçi në ditë, nga 77 që është momentalisht.

Kjo do të kërkojë rritjen e prodhimit nga ana e Arabisë Saudite. Por kjo do të sjellë vështirësi Riadin. Prej viteve '70 kur është nacionalizuar industria e naftës në Lindjen e Mesme prodhuesit e naftës në këto vende nuk kanë dëshmuar aftësi për të çuar më tej shfrytëzimin dhe studimin e kapaciteteve të tyre. Ato janë në të njëjtat nivele të lëna nga kompanitë ndërkombëtare po në vitet '70.

Prodhimi i naftës në Lindjen e Mesme gjatë 20 viteve të fundit ka qëndruar në vend.

Kryesisht për këto dy arsye roli i njëshit në tregun botëror të naftës për Arabinë Saudite është i kërcënuar.

MESTIT: SHBA-të kthejnë sytë nga rezervat naftëmbajtëse të Rusisë dhe ish republikave sovjetike

Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, paqëndrueshmëria sociale e politike, korrupsioni, mungesa e aftësisë për t'u përfshirë në ekonominë e tregut ishin tiparet kryesore të Rusisë dhe republikave të Azisë Qëndrore të dala nga ish BS. Kjo bëri që shtetet dhe kompanitë perëndimore të linin pas dore kapacitetet naftëmbajtëse të këtij rajoni.

Pas 1998 aftësia prodhuese e Rusisë dhe ish republikave sovjetike është rritur.

Reformat ekonomike të presidentit rus Vladimir Putin, rritja e profesionalizmit në menaxhimin e kompanive në këto vende e kanë rikthyer Rusinë në një vend të rëndësishëm në prodhimin e naftës.

Llogaritjet e mëparshme mbi kapacitetin naftëmbajtës të Rusisë dhe disa prej republikave ish sovjetike kanë qenë të pasakta. Bazuar në zbulimet e fundit dhe në analizat e kompanive perëndimore kapacitetet naftmbajtëse të Rusisë janë tepër të larta.

Llogaritet se fusha e Kashaganit në Rusi ka një kapacitet prej 50 miliard fuçish. Kompania më e madhe ruse në këtë fushë Lukoil së fundi ka zbuluar rezerva nafte me kapacitet 5 miliard fuçish në pjesën ruse të bregdetit kaspik.

Kërkimet në Azerbajxhan nuk kanë shkuar si janë paraparë, megjithatë mendohet se vetëm burimet naftëmbajtëse të Kaspikut përmbajnë 75 miliard fuçi.

Rusia ka rritur eksportin e naftës në vitet e fundit, por njëherësh në ish-BS ka përpjekje për përmirësimin e infrastrukturës eksportuese. Kështu do të rritet aftësia e tubacioneve të dërgimit të naftës nga Kazakistani në portin rus të Detit të Zi me 1.5 milion fuçi në ditë në vitet 2006 - '08.

Planifikohet ndërtimi i një rrjeti të ri të transportit të naftës nga veriu rus dhe Siberia perëndimore, i cili do të shërbejë si transportues i naftës së destinuar kryesisht për tregun perëndimor.

SHBA-të shohin në këtë rajon një partner të rëndësishëm sot dhe më të rëndësishëm në të ardhmen. Megjithatë Rusia nuk është e gatshme t'i bëjë SHBA-ve favore si ato që Riadi i ka ofruar Amerikës.

Në të njëjtën kohë SHBA-të janë të interesuara për Rusinë dhe ish republikat sovjetike në Azinë Qëndrore duke i parë këto të fundit si eksportueset më të mëdhenj të naftës në dhjetvjeçarët ë që vijnë.

Njëherësh SHBA-të jo vetëm po e mbështesin, por dhe mund të ndihmojnë ekonomikisht ndërtimin e naftësjellësit nga fushat naftëmbajtëse të bregdetit Kaspik në Turqinë mesdhetare e më pas në tregun perëndimor.

Kompanitë ruse të naftës po tregohen më të hapura e kooperative ndaj perëndimit krahasuar me ato saudite.

Administrata Bush dhe oligarkia petroliere amerikane

Përpara se të hynte në politikë presidenti i sotëm amerikan Bush ka zhvilluar aktivitetin e tij në industrinë e naftës. Njëherësh edhe nënpresidenti aktual amerikan dhe këshilltarja për siguri e presidentit Bush janë të lidhur në mënyrë të drejtpërdrejtë me oligarkinë petroliere amerikane.

Ky është një sektor që ata e njohin mirë, si në planin e brendshëm dhe në atë ndërkombëtar.

Sipas një libri të botuar në Francë kohët e fundit, "Bin Ladeni i ndaluar" nga dy autorë, njëri prejt të cilëve punonjës i shërbimit sekret francez, lufta e sotme kundër terrorizmit është e lidhur drejtpërsëdrejti me betejën e ardhshme të burimeve të naftës.

Pavarësisht të gjitha supozimeve e ardhmja e tregut botëror të naftës dhe derivateve të saj do të ketë vend për të dy prodhuesit e mëdhenj, Arabinë Saudite dhe Rusinë. Cili do të jetë konkretisht vendi i tyre kjo mbetet për t'u parë.

Me këtë mund të shpjegohet dhe politika e ndjekur nga presidenti George W. Bush ndaj Rusisë.

Rusia nga ana e vet po përpiqet ta përdorë këtë kartë për të rikthyer "nderin dhe vendin e humbur" në politikën ndërkombatëre.