Besnik Konçi

Largimi i njerëzve me nivel të lartë profesional dhe intelektual nga vendi i tyre drejt vendeve të zhvilluara apo, siç quhet ndryshe, "rrjedhja e trurit", është tashmë një fenomen i njohur për të gjitha vendet e pazhvilluara dhe ato në zhvillim. Një fenomen i tillë zuri fill dhe në vendet e Evropës Juglindore, pas rrëzimit të komunizmit, duke njohur kurba të ndryshme zhvillimi, varësisht nga specifika e tranzicionit, e nivelit të zhvillimit ekonomik dhe emancipimit politik të çdo vendi të veçantë.
Nga këndvështrimi i parimit të lëvizjes së lirë të njerëzve duket se gjithçka është në rregull. Garantimi i lëvizjes së lirë të njerëzve, ideve, kulturave dhe të mirave materjale përbën gjithashtu një nga sfidat më të forta të botës demokratike dhe të globalizmit në ditët e sotme. Por, kur kjo lëvizje "e lirë e njerëzve" është "eksportim i trurit" në përmasa të mëdha dhe vetëm me një kah, atëherë ajo fillon të humbasë kuptimin dhe funksionin dhe meriton të vihet në thonjëza. Por se, evitimi i saj në përmasa të mëdha duhet bërë duke mos cënuar parimet e demokracisë dhe duke gjetur mekanizmat e duhur institucionalë, që minimizojnë dëmin.



Sigurisht që nga një "goditje" e tillë nuk do të mund të ishte e imunizuar as Republika e Shqipërisë e pas vitit 1990. "Rrjedhja e trurit", sikurse edhe braktisja e vendit, u bë një gjë aq masive, saqë rrezikon të bëhet një fenomen kërcënuas për të ardhmen e vendit.

Fokusi ynë do të projektohet në administratën shqiptare, e cila dekadën e fundit ka qenë pre e "gjuetisë politike", që e ka cënuar rëndë atë. Bile, fill pas zgjedhjeve parlamentare të vitit të shkuar iu dha "dora e fundit" spastrimit të saj nga elementët e paktë të mbetur "të dëmshëm berishianë", veprim që ka pasur si rezultat përfundimtar një administratë politikisht homogjene, megjithëse ekziston një ligj, i aprovuar pikërisht nga Parlamenti me të njëjtën maxhorancë, i cili mbron nëpunësin e administratës.

Por, gjithsesi, fokusi ynë do të jetë diku gjetke - tek fenomeni i ikjes masive të punonjësve të diplomacisë shqiptare, nëpërmjet braktisjes së detyrës dhe largimit në vendet perëndimore, duke shfrytëzuar për këtë lehtësirat që i jep statusi i diplomatit, veçanërisht disponimi i pasaportave diplomatike, apo të qenit i akredituar diplomat në vendet destinacion. Edhe kjo është një formë tjetër, por jo e re, e spastrimit të administratës së brishtë shqiptare, ose dhe më gjerë një pjesë përbërëse e fenomenit shqetësues të "rrjedhjes së trurit".

Ndërsa ishte ende në postin e Minstrit të Jashtëm, zoti Paskal Milo zhvilloi një takim me të gjithë ambasadorët shqiptarë të akredituar në botë. Ishte ky një eveniment lamtumire i numrit një të diplomacisë shqiptare, ku u bë bilanci i sukseseve të diplomacisë sonë gjatë mandatit të "Koalicionit për Shtetin". Ndër të tjera, gjatë paraqitjes së vërejtjeve për korrin diplomatik shqiptar, Ministri Milo vuri në dukje faktin se "gjatë këtyre katër vjetëve të fundit, 64 diplomatë shqiptarë të të gjitha niveleve diplomatike, të akredituar nëpër botë kanë braktisur detyrën dhe nuk janë kthyer në atdhe".

Ky fakt, i cili kaloi disi pa zhurmë, falë situatës paszgjedhore në vend, është aq tronditës sa që do të dukej i dyshimtë, nëse nuk do të dilte nga goja e vetë Milos. Por, sidoqoftë, ky i fundit do duhej përgëzuar për transparencën e treguar, po qe se këtë të vërtetë e ka shqiptuar duke kuptuar se çfarë ka thënë realisht.
Përgatitja e një nëpunësi administrativ është një investim i konsiderueshëm për çdo vend. Veçanërisht kushton shtrenjtë, kur bëhet fjalë për një diplomat. Megjithatë, në këtë rast, përveç natyrës thjesht ekonomike, ka edhe një element moral, i cili është shumë më dominues. Personalitete, të emëruara për të përfaqësuar politikën shtetërore dhe mbrojtur interesat tona kombëtare, jo vetëm nuk e kanë bërë një gjë të tillë, por i kanë braktisur ato. Ata, që normalisht janë fytyra e Republikës së Shqipërisë, janë shndërruar në një shëmbëllim të keq të saj. Thënë më thjesht dhe troç, i janë dërguar për të na "zbardhur faqen", por na kanë "nxirë fytyrën". Dhe gjithçka arrin kulmin kur ka edhe prej tyre që kanë kërkuar strehim politik në vendet ku kanë qenë akredituar, ose kanë vendosur të jetojnë.
Atherë, pyetja shtrohet shumë thjesht: Si dhe pse ndodh kështu, që vendin ta brakstisin njerëzit më të besuar të tij?

Që në krye të kësaj përpjekje për të dhënë një përgjigje sa më racionale, më duhet të them se përgjegjësia personale e atyre që kanë zgjedhur këtë rrugë, është e padiskutueshme. Mirëpo, na duhet të gjejmë raportin ndërmjet përgjegjësisë individuale dhe asaj institucionale, që një fenomen i tillë të minimizohet.
Duke debatuar një temë të tillë, një diplomat shqiptar, aktualisht aktiv në Ministrinë e Jashtme, u shpreh se "Ministri Milo vetëm dy gjëra ka bërë shumë mirë, ka thënë vetëm "yes" kudo dhe kurdo, si dhe e ka mbushur diplomacinë shqiptare me anëtarë dhe simpatizantë të PSD-së, miq, shokë dhe njerëz të tarafit të tij"
Zbatimi i kritereve politike dhe tarafllëqeve vetiake në vend të atyre morale dhe profesionale, në zgjedhjen e kandidaturave në shërbimin diplomatik shqiptar, është diçka që nuk na befason më. Fatkeqësisht, një gjë e tillë ka "fituar qytetarinë" gjatë tranzicionit tonë. Dhe e keqja qëndron në faktin se, në vend që të zemë mend nga gabimet paraardhëse, po e thellojmë këtë lloj "reforme" famëkeqe më tej. Por, që fusha e veprimit të ngushtohet edhe brenda vetë koalicionit maxhoritar dhe të përqëndrohet tek një "partizë' parlamentare, kjo përbën një stihi të re. Nëse është kështu, qenka zvogëluar shumë shansi për të gjetur njerëz të aftë dhe të motivuar. Njerëz që nuk e gjejnë veten në këtë fushë, të joshur nga mundësitë që paraqet realiteti ku jetojnë dhe pozicioni i tyre, kanë mundësinë, që fare lehtë, në vend të dorëheqjes së ndershme, të zgjedhin një rrugë tjetër, "më të mirë për të ardhmen e tyre personale".

Ndërmjet, të ikurve, mund të ketë pasur edhe nga ata që i janë trembur, jo vetëm ardhjes në pushtet të opozitës, por edhe ardhjes së një ministri socialist, në vend të Milos, pas zgjedhjeve parlamentare të radhës. Sikur edhe ndodhi, në të vërtetë. Dhe ky person do të tentojë të "shpërblejë" njerëzit e tarafit të tij të ngushtë dhe përkrahësit e Partisë Socialiste, ashtu siç ka bërë paraardhësi i tij.

Natyrisht, që nuk mund të përjashtohen edhe skenarë të tjerë. Ministri Milo është lakuar shumë në median shqiptare dhe të huaj për premtime dhe implikime me çështjet e vizave. Kështu që nuk ka përse të mos na shkojë mendja se ka prej të ikurve nga diplomatët shqiptarë, që, me vetëdije, janë dërguar me shërbim për të realizuar largimin e tyre të paramenduar nga vendi. Pra, mund të bëhet fjalë për një "largim të fshehtë" klandestin, që bëhet më i lehtë dhe më komod për ata që duan të braktisin vendin. Këtu mund të futen edhe diplomatë "të përkëdhelur", që shërbimin diplomatik e konceptojnë vetëm si punë në ambasade, ose seli diplomatike jashtë shtetit, dhe kur u vjen radha të kthehen për të punuar në Tiranë, sipas rregullit diplomatik, i kthejnë shpinën këtij shërbimi, ndonëse, për to është investuar goxha. Nuk përjashtohen edhe persona që mbeten jashtë me detyra thjesht ideologjike, ose partiake. Sidoqoftë, ky aludim do të duhej të ishte objekt i një hetimi serioz, por që askush nuk ka ndër mend ta bëjë.

Është krejtësisht e mundur qe prej të ikurve ka pasur edhe nga ata që nuk kanë qenë dakort me politikën e jashtme të ndjekur nga Shteti shqiptar, këto vitet e fundit. Dhe frika e mbetjes pa punë në rast dorëheqjeje, e krahasuar me mundësinë që kanë pasur, mund t`i ketë "detyruar" të hedhin një hap të tillë, që është, gjithsesi, i shpjegueshëm, por jo i justifikuar. Sepse, të jesh pjestar i trupit diplomatik, nuk do të thotë të pëfaqësosh individë, apo formacione politike, por shtetin dhe institucionet e tij. Gjithçka bën mirë, ose keq, Meta, Milo, Meidani e kushdo tjetër në institucionet shtetërore, shkon për llogari të shqiptarëve. Ndaj, nëse duhen analizuar pozitivisht, a negativisht veprimet dhe politika e tyre, kjo duhet bërë me racionalitet dhe pa tendencë politike. Dhe, kështu përfaqësimi në shërbimin diplomatik nuk duhet parë si privilegj, apo mundësi për të përfituar, por si përgjegjësi. Mospajtimi me institucionet dhe politikën e tyre do të duhej të shoqërohej me dorëheqje - një veprim ky institucional.

Është evidente se realiteti ekonomik dhe politik në vend jep pak gjasa për optimizëm dhe përbën bazën objektive të braktisjes masive të vendit. Edhe këtu çdo qeveri dhe politikan ka pjesën e vet. Zhvillimet e pranverës së 97-ës lanë veçanërisht një shije shumë të hidhur dhe njerëzit kanë nevojë për veprime konkrete politike dhe institucionale, që ringjallin shpresë.

Nëse arsyetimi ynë ka sadopak bazë racionale, atëherë përgjegjësia institucionale për një fenomen të tillë është evidente, ngado që ta shohim. Në fund të fundit, pa bërë shumë arsyetim, fakti që 64 diplomatë kanë braktisur detyrën dhe vendin në një kohë kur diplomacia shqiptare u drejtua nga Paskal Milo, e detyron këtë të fundit të japë dorëheqjen, thjesht si shprehje e përgjegjësisë institucionale. Nuk ndodh kështu, sepse ministri nuk njeh një përgjegjësi të tillë.

Ndërsa dhënja zotit Milo e një posti të ri ministror pa strukturë ngjan si një shpërblim për dikë që duhej ndëshkuar institucionalisht. Dhe kjo të bën të reflektosh më tej.