Zgjedhjet në Serbi
SERBËT, PRE E NACIONALIZMIT EKSTREM

Shkruan: Xhafer SHATRI

Më 24 shtator u mbajtën zgjedhjet presidenciale në Serbi. Për rrethin e dytë u kualifikuan ata që mblodhën më së shumti vota: Vojisllav Koshtunica, president i federatës serbomalazeze, si dhe Miroljub Labus, zëvendëskryeministër i saj. Në zgjedhje morën pjesë rreth 56% të elektoratit serb, përfshirë këtu edhe serbët e Kosovës, të cilëve UNMIK-u ua mundësoi pjesëmarrjen në zgjedhjet e Serbisë.

Sipas rezultateve preliminare më së shumti vota, apo mbi 80% të votuesve u nga në tre çerek: 31.2% të votuesve u përcktuan për Koshtunicën, 27.12% për Labusin dhe 23.22% për Sheshelin. Kusurin e ndanë dështaku i përhershëm nacionalist, Vuk Drashkoviç, 4.38%, shoku i Arkanit Borislav Peleviç, 3.94%, artisti Bata Zhivojinoviç 3.32%, si dhe gjenerali Nebojsha Pavkoviç, 2.06%.

Sipas Qendrës për Zgjedhje të Lira e Demokratike me seli në Beograd, presidenti aktual Koshtunica është treguar me ndikim në Beograd, ku ka fituar 38.3% të votave. Ai ka në dorë edhe Serbinë qendrore, Shumadinë, ku ka fituar 33.4% të votave. Ndërkaq kundërshtari i tij kryesor, Miroljub Labus, ka shumicën e votave në ato mjedise ku ka joserbë: Në Vojvodinë kanë votuar 38.3% e votuesve për të, ndërsa në Novi Pazar 85%!

Në Kosovë kanë marrë pjesë 45.6 përqind e votuesve serbë. Në enklavat e mbrojtura prej NATO-s, më së shumti vota, 57.2%,ka marrë nacionalisti ekstrem Vojisllav Sheshel, armik i përbetuar i NATO-s. Koshtunica mbështetet prej çerekut të serbëve kosovarë, apo 26%. Kurse reformatori Labus vetëm 4.4%.

Shesheli ka fituar edhe votat e serbëve në Luginën e Preshevës. Në të tri komunat kanë marrë pjesë 47.99% e votuesve (kryesisht serbët) dhe votat i janë dhënë në radhë të parë Sheshelit, i cili p.sh. në Bujanoc ka fituar 53.85% të votave.

Ç'premtonin kandidatët

Koshtunica fliste për shtet ligjor, por edhe për bashkim me Malin e Zi e me Republika Srpsken dhe mosheqjen kurrsesi dorë nga Kosova.

Labusi gjatë fushatës së vetë u përcaktua për shtet qytetar, për reforma të thella e për integrim në Bashkimin Evropian.

Shesheli u përcaktua, si zakonisht, për Serbinë e Madhe. Ekstremistin Sheshel e mbështeti nga Sheveningeni i Hagës edhe ish kryetari jugosllav Slobodan Millosheviçi, i cili e ftoi partinë e vet socialiste që të votojë për prijësin e radikalëve serbë.

Rezultati i këtij rrethi të parë ka zbuluar bukur kthjelltë se Serbia është ende larg, fort larg nga zhdehja që e shpresonin europërendimorët prej kohësh.

Ata që mendonin se gjykatorja e Hagës do të jetë një dush i ftohtë për mendjen e e mërdhezur serbe janë mashtruar keq. Këtë e dëshmoi edhe debati i gjatë publik që u zhvillua në selinë e revistës beogradase "Veme". Edhe ata që dikur ishin me gjithë mend kundër barbarive të Milosheviçit gjatë gjithë viteve 1990, si p.sh. Stojan Ceroviç, tash janë absolutisht kundër katarzisit serb.

Krimet e llahtarshme që kryen serbët në Kroaci dhe në Bosnje, e sidomos ato në Kosovë, sot po i denoncojnë jo më shumë se 7-8 serbë, të përmendur me emër në tërë vitet 1990: Sonja Biserko, Natasha Kandiç, Bogdan Bogdanoviç, Srgja Popoviç, Latinka Peroviç.

Çka më tej?

Sipas të gjitha gjasëve, nëse në zgjedhje marrin pjesë mbi 50% të elektoratit, atëherë fitues do të jetë Koshtunica. Për të do të votojnë si që e votuan kësaj radhe, ashtu dhe votuesit e numërt të Sheshelit, të Drashkoviçit, të Peleviçit, si dhe simpatizuesit e Millosheviçit.
Për momentin, zgjedhjet e parakohshme parlamentare do të jenë të pashmangshme. E në këto zgjedhje, nacionalistët e Koshtunicës s'kanë si të mos fitojnë, meqë mbështeten nga opinioni në Serbi dhe nga partitë e Sheshelit, Peleviçit, Drashkoviçit etj. në parlamentin a ardhshëm serb. Në opozitë do të mbeten a do të kalojnë, ndërkaq, të gjithë ata që kërkojnë dëlirjen e garderobës së pistë serbe.

S'do mend se ky konstelacion forcash do të reflektohet në Mal të Zi, në Vojvodinë e në Sanxhak, por edhe në Kosovë. Në Mal të Zi pa dyshim që Koshtunica do t'i mbështes edhe më tej proserbët e koalicionit "Zajedno za Jugoslaviju". Në Vojvodinë do të rritet presioni mbi autonomistët, ndërsa lëvizja autonomiste e boshnjakëve në Sanxhak kërcënohet nga shtypja definitive.

Edhe më të rrezikshme janë pasojat për Bosnjen. Gjatë fushatës zgjedhore, Koshtunica ka thënë troç se Republika Serbe në Bosnje do të bashkohet me Serbinë. Fjalët e tij shkaktuan skandal diplomatik të rangut të parë, e nxitën reagime të irrituara prej Sarajevës e gjer në Bruksel e Uashington. Por Koshtunica s'i tërheqi që s'i tërheqi fjalët e veta. Ndonëse ai, dora në zemër, s'e ka në dorë bash krejt t'i luajë gurët e megjes si të dojë, megjithatë, ngadhnjimi i tij në Beograd doemos që është kërcënim i mprehtë për Bosnjen fqinje.

Në Kosovë, ngadhnjimi i Koshtunicës dtth automatikisht forcim i rrymës së ekstremistëve të përkushtuar për segregacion, apartied e copëtim territorial. Taborri i tyre do të orvatet forcërisht ta bllokojnë jetën institucionale në Kosovë, punën e parlamentit e të qeverisë, e para së gjithash reformat e domosdoshme ekonomike dhe privatizimin.

Një mundësi tjetër ekziston, por ajo është e mpleksur me pikëpyetje. Nëse në rrethin e dytë s'dalin më shumë se 50% të votuesve, kushtetuta serbomalazeze thotë se duhet mbajtur zgjedhjet e dyta prej fillimit. Nëse kjo ndodh përnjëmend, vlerësuesit serbë druajnë se Sheshelit do t'i ngritet në qiell rejtingu personal, e se opinioni do të anojë kah zgjidhjet dorëforta të problemeve të Serbisë.

Se ç'do të thotë për regjionin një Serbi me në krye Sheshelin, këtë mendim rrëqethës s'guxon ta ftillojë gjer në fund asnjeri. Ka mundësi se Perëndimi në atë rast do të reagonte duke ia rrudhur dorën Serbisë, gjë që do ta rrafshonte definitivisht përtoke ekonominë serbe. Por kjo mundësi për momentin është bukur e turbullt, e tingullon më tepër si mendim dëshiror.

Perëndimorët e angazhuar gjer në fyt në Afganistan, e në prag të luftës me Irakun, s'para duken të disponuar të kredhen sërish në Ballkan. Një parashenj i keq për fqinjët e serbëve që mund të vërehet qysh tani është p.sh. ajo se Perëndimi shtihet sikur forcimi i Sheshelit të ishte cikërrimë! Dhe cikërrimë mbase edhe është për ta, kushedi - por jo për shqiptarët e për fqinjët tjerë të Serbisë.